Μια φωσφορίζουσα μέδουσα χάρισε το φετινό Νόμπελ Χημείας σε έναν Ιάπωνα και δύο Αμερικανούς επιστήμονες, οι ανακαλύψεις των οποίων «φώτισαν» αόρατες διαδικασίες μέσα στα ζωντανά κύτταρα και οργανισμούς κι έφεραν επανάσταση στη μελέτη σοβαρών ασθενειών.
Από αριστερά, ο Μάρτιν Τσάλφι, ο Ρότζερ Τσιέν και ο Οσάμου Σιομούρα, οι τρεις νομπελίστες για τις εργασίες τους στην πράσινη φωσφορίζουσα πρωτεΐνη GFP της μέδουσας Aequorea victoria (κάτω) (φωτ. Ass. Press, Reuters ΑΠΕ)
Ο Οσάμου Σιομούρα και οι Μάρτιν Τσάλφι και Ρότζερ Τσιέν βραβεύτηκαν για τις εργασίες τους σχετικά με την πράσινη φωσφορίζουσα πρωτεΐνη GFP, η οποία εξάγεται από τη μέδουσα Aequorea victoria, κι έχει αναδειχθεί σε ζωτικής σημασίας εργαλείο της βιοχημείας. Χάρη στην ιδιότητά της να φωσφορίζει σε μια πράσινη απόχρωση όταν εκτίθεται σε υπεριώδη ακτινοβολία, η GFP χρησιμοποιείται σαν «μαρκαδόρος»: Οι ερευνητές τη συνδέουν με διάφορες άλλες πρωτεΐνες και κύτταρα, που ξαφνικά «φωτίζονται», και μπορούν έτσι να παρακολουθήσουν τον τρόπο που αυτά κινούνται, αλληλεπιδρούν και εξελίσσονται μέσα στους οργανισμούς. Μπόρεσαν έτσι να μελετήσουν πώς αναπτύσσονται τα νευρικά κύτταρα στον εγκέφαλο, πώς διαιρούνται και εξαπλώνονται τα καρκινικά κύτταρα, πώς καταστρέφονται τα νευρικά κύτταρα στη νόσο του Αλτσχάιμερ ή πώς δημιουργούνται τα κύτταρα που παράγουν ινσουλίνη στο πάγκρεας των εμβρύων. Η Επιτροπή των βραβείων Νόμπελ παρομοιάζει το τεχνολογικό άλμα που επιτεύχθηκε χάρη στην GFP με την ανακάλυψη του μικροσκοπίου. Αλλά και πολλοί έγκριτοι επιστήμονες διεθνώς αναγνωρίζουν ότι πρόκειται για ένα επίτευγμα που μεταμόρφωσε την ιατρική έρευνα, καθώς τους έδωσε για πρώτη φορά τη δυνατότητα να μελετήσουν πρωτεΐνες και γονίδια σε ζωντανά κύτταρα και ζώντες οργανισμούς. Κατά τον Στεφάν Μπρουνέ, του γαλλικού Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας και Ιατρικής Ερευνας, η GPF έφερε «τον ίδιο τύπο αλλαγής που ήρθε με το πέρασμα από τη φωτογραφία στον κινηματογράφο».
Ο Σιομούρα ήταν αυτός που πρώτος παρατήρησε το 1962 ότι η μέδουσα Aequorea victoria παίρνει πράσινο χρώμα όταν ταράζεται. Στα τέλη της δεκαετίας του '80, ο Μ. Τσάλφι συνέλαβε την ιδέα των εφαρμογών που θα μπορούσε να έχει αυτή η ιδιότητα και κατάφερε να εντοπίσει το γονίδιο που ελέγχει την GFP, πράγμα που διευκόλυνε τη χρήση της στο εργαστήριο. Αργότερα, ο Ρότζερ Τσιέν άνοιξε το δρόμο για τη δημιουργία ποικιλιών της GFP που παίρνουν διαφορετικές αποχρώσεις. Οι επιστήμονες έχουν πλέον στη διάθεσή τους μια μεγάλη χρωματική γκάμα για να μπορούν να παρακολουθούν ταυτοχρόνως πολλές παράλληλες λειτουργίες κι αλληλεπιδράσεις.